W recenzowanej pozycji autor poddaje analizie czasy bezpośrednio poprzedzające powstanie Państwa Polskiego oraz same jego początki. Przedstawia procesy prowadzące do powstania państwowości oraz zawiłe aspekty jej początków i dylematy pierwszych piastowskich władców. Książka porusza tematy, które nie są powszechnie znane odbiorcy – laikowi, takie o których nie uczono w szkole. Mimo wielu nowych treści czytelnik nie odnosi wrażenia, że jest to pozycja napisana po to, by wywołać sensację – jej celem jest raczej sprowokowanie merytorycznej dyskusji i upowszechnienie rzetelnej wiedzy o początkach Państwa Polskiego.
Przemysław Urbańczyk jest mediewistą, profesorem w Instytucie UKSW oraz w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN. Nie są mu również obce zagadnienia teorii badań archeologicznych, co jest widoczne w treści książki. Jest autorem licznych publikacji, a kilka jego książek otrzymało prestiżowe nagrody.
W wydanej w 2024 roku przez Wydawnictwo Naukowe PWN książce Korzenie Polski stara się w przystępny dla laika sposób przybliżyć proces, który doprowadził do powstania państwa wczesnopiastowskiego.
Autor zaczyna książkę od cytatu „Bez historyków i historii przez nich napisanej, rozgryzionej, rozczłonkowanej i na powrót składanej nie mielibyśmy bramy…” Trudno się z tym stwierdzeniem nie zgodzić. Jest to idea zdecydowanie słuszna, która powinna przyświecać przedstawicielom wszelkich nauk, nie tylko historii czy archeologii. Bez popularyzacji wiedzy zostałaby ona dostępna tylko dla niewielkiego grona specjalistów danej dziedziny. We wstępie Profesor wykazuje się daleko idącą znajomością sposobu ludzkiego myślenia – odwołuje się tu do naturalnego pragnienia przedstawicieli każdego narodu, dążących do tego, ich nacja była uznana za jak najstarszą i jak najbardziej szlachetną.
W pierwszych rozdziałach autor porusza zagadnienia dotyczące słowiańskich czasów przedpaństwowych. Znajdziemy tu krótką analizę źródeł pisanych oraz zawartych w nich treści czy kwestię wierzeń przedchrześcijańskich Słowian. Przemysław Urbańczyk opisuje też kwestię warownych grodów wykazując się daleko idącym zrozumieniem kwestii archeologicznych. Porusza tu także, poddawany szerokim analizom i wywołujący wiele dyskusji, temat etnogenezy Słowian. Autor przedstawia swój pogląd na kwestię „plemion prapolskich”. Jest to chyba najbardziej kontrowersyjny, wobec szeroko ugruntowanej, „szkolnej” wiedzy, fragment książki. Jednak rozumowanie i przedstawione argumenty sprawiają, że trudno się z Profesorem nie zgodzić.
W dalszej części książki Przemysław Urbańczyk przedstawia zagadnienia związane z czasami pierwszych Piastów, przede wszystkim Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Nie jest to tylko sucha analiza historyczna. Czytelnik może odnieść wrażenie, że autor stara się zrozumieć dawnych władców i trudności, z jakimi musieli się zmagać, także z psychologicznego punktu widzenia. Jest to szczególnie widoczne w rozdziałach dotyczących długiego panowania Bolesława Chrobrego i stanowi z pewnością ogromną zaletę Korzeni Polski. W treści poruszane są zagadnienia takie jak granice państwa piastowskiego, kwestia datowania chrztu Mieszka I a nawet weryfikacja imienia pierwszego historycznego władcy Polski. Autor poświęca wiele miejsca na analizę kwestii politycznych, geopolitycznych i dynastycznych pierwszych Piastów. Merytoryczną treść książki kończy zagadnienie Ambiwalentnego dziedzictwa, które zostawili oni po sobie.
Pozycja została podzielona 27 rozdziałów poruszających zagadnienia w porządku chronologicznym. Jednocześnie książka została napisana w ten sposób, że każdy z rozdziałów można by przeczytać oddzielnie, nie mając wrażenia wyrwania treści z kontekstu, co jest oczywistym majstersztykiem – zwłaszcza w przypadku książki historycznej. We wstępie autor zaznacza, że ze względu na chęć „zniwelowania swojej skłonności do gadulstwa” postanowił zamknąć każdy z rozdziałów dokładnie w dwóch tysiącach słów. Z jednej strony sprawia to, że książkę czyta się łatwiej i staje się ona bardziej przystępna. Jednak pomysł, by, tak różnym przecież zagadnieniom, poświęcać tyle samo miejsca, wywołuje niepokój. Recenzentka nie ma jednak wiedzy na temat tego czy i jakie treści zostały przez autora usunięte z poszczególnych rozdziałów ze względu na dotrzymanie tej, narzuconej przez samego autora, dyscypliny pisarskiej. Tym samym nie może więc ocenić ewentualnych strat czytelnika ze względu na zastosowanie opisanego wyżej zabiegu. Wewnątrz rozdziałów Profesor oddziela akapity za pomocą podwójnych odstępów, czasem dodatkowo wydzielonych gwiazdką. Z pewnością wpływa to pozytywnie na łatwość czytania, choć recenzentka nie rozumie zasadności użycia dodatkowego znaku. Autor wyróżnia niektóre fragmenty tekstu poprzez pogrubienie czcionki, co ma zapewne zwrócić uwagę czytelnika na bardziej znaczące treści. Korzenie Polski są bogato ilustrowane, co podnosi atrakcyjność i ułatwia przyswojenie treści. Jest to tym bardziej cenne, iż część rycin laik, do którego przecież adresowana jest książka, nigdzie wcześniej nie widział. Bibliografia umieszczona na końcu ułatwia samodzielne zgłębianie tematu.
W ostatnim akapicie Profesor zaznacza, że zdaje sobie sprawę z ryzyka krytyki, jednak ma nadzieję, że „plusy” przeważą nad „minusami”. Recenzentka nie rości sobie prawa do miana specjalisty w dziedzinie początków państwowości i ocenia książkę raczej z punktu widzenia popularyzatorki nauki. Po lekturze można z pewnością stwierdzić, że autor osiągnął zakładany efekt. Pozycja jest napisana bardzo przystępnym językiem, brak w niej jakiejkolwiek specjalistycznej nomenklatury, która mogłaby sprawić trudność czytelnikowi. W treści znajdziemy wiele nowych tez popartych szerokimi argumentami. Można zauważyć, że w niektórych rozdziałach więcej jest pytań niż odpowiedzi. Taka jest jednak nauka i zostawienie otwartych kwestii jest z pewnością bardziej rozsądne niż stawianie pochopnych tez. Choć recenzentka nie zgadza się z autorem w kilku kwestiach, zwłaszcza dotyczących archeologii i czasów przedpiastowskich, to uważa pozycję za godną polecenia. Książka jest doskonałych przykładem jak pisać o historii w sposób przystępny, jednocześnie nieprzytłaczający i rzetelny.
W ramach współpracy Wydawnictwo Naukowe PWN zaproponowało kod rabatowy ARCHEO – jest on ważny do połowy września 2025 i uprawnia do 27% zniżki od ceny katalogowej na wszystkie
drukowane książki wydane przez Wydawnictwo Naukowe PWN.
