-
Kim byli dawni Bałtowie?
Na archeopowieściach będę dużo pisać o Bałtach. Postanowiłam więc wytłumaczyć o kim mowa. O Słowianach, a zwłaszcza ich wierzeniach, jest ostatnio bardzo głośno. Mało kto, przynajmniej w Polsce, wie cokolwiek więcej o ich północno-wschodnich sąsiadach – Bałtach czy Prusach. Już w epoce brązu na terenach dzisiejszej Warmii, Mazur i Obwodu Kaliningradzkiego, funkcjonowały społeczności nazywane przez…
-
Skąd i ile wiemy o wierzeniach Słowian?
Wierzenia, mitologia, demonologia dawnych Słowian stały się ostatnio bardzo popularnym tematem. Z jednej strony, jako naukowiec, bardzo się cieszę. Moda na słowiańskość doprowadziła do popularyzacji tematu a zawsze warto wiedzieć więcej niż mniej, zwłaszcza o rodzimej historii. Z drugiej strony, jak grzyby po deszczu pojawili się samozwańczy „specjaliści”. Ich „wiedza” pochodzi z niesprawdzonych źródeł, głównie…
-
Jak dawniej traktowano zmarłych?
Zacznę od truizmu – śmierć jest nieodłącznym elementem życia. Obrządek pogrzebowy to całość działań związanych z doczesnymi szczątkami zmarłego, wierzenia i obrzędy wiązane z przejściem w zaświaty oraz z pamięcią, jaką obdarzamy bliskich zmarłych. Groby i cmentarzyska są jednymi najciekawszych stanowisk, dlatego większość archeologów, zwłaszcza na początkowym etapie kariery, woli uczestniczyć w odkrywaniu nekropolii niż…
-
O podróżach w przeszłości – część 2
Dzisiaj będziemy podróżować podwójnie – nie tylko w czasie, ale i w przestrzeni. W poprzedniej części pisałam o śladach Scytów i Celtów na terenie dzisiejszej Polski a także o tym, co mówią nam rodzaje krzemienia, które możemy zobaczyć w muzealnych gablotach. W tym tekście przyjrzymy się zagadnieniom, które chyba najbardziej, wśród zagadnień archeologii pradziejowej Polski,…
-
Wzory na popielnicach kultury pomorskiej
Część 2 – sceny figuralne Nie ulega wątpliwości, że ludzie zaliczani przez archeologów do kultury pomorskiej byli prawdziwymi pradziejowym artystami. Tak samo, jak nie ulega wątpliwości, że wzory ryte przez nich na urnach dla zmarłych miały nie tylko artystyczne znaczenie. Archeolodzy uważają, że zawsze rysunki umieszczane w kontekstach grobowych niosą ze sobą znaczenie metaforyczne.…
-
Wzory na popielnicach kultury pomorskiej
Część 1 – wzory roślinne, ozdoby i części stroju, uzbrojenie, przedstawienia ciał niebieskich Archeolodzy dzielą ludzi z odległej przeszłości na kultury, którym nadają nazwy nawiązujące do miejsca pierwszego odkrycia lub charakterystycznych wytworów. Kultura pomorska, nazywana także kulturą wejherowsko-krotoszyńską, i dawniej, kulturą urn twarzowych lub grobów skrzynkowych datowana jest na okres od około VIII do…
-
Zabiegi ochronne w archeologii i kulturze ludowej
Część 2 – rytuały, amulety i butle czarownic Człowiek przez wieki i tysiąclecia wykazał się daleko idącą pomysłowością w kwestii wynajdowania sposobów, by chronić się przed potencjalnym, magicznym zagrożeniem. W poprzedniej części tekstu pisałam o apotropaicznej roli, jaka przypisywano między innymi ofiarom zakładzinowym, grobowcom megalitycznym oraz pisankom. Wspominałam także o zwyczaju „odczarowywania” pogańskich rzeźb…
-
Recenzja – Korzenie Polski Przemysława Urbańczyka
W recenzowanej pozycji autor poddaje analizie czasy bezpośrednio poprzedzające powstanie Państwa Polskiego oraz same jego początki. Przedstawia procesy prowadzące do powstania państwowości oraz zawiłe aspekty jej początków i dylematy pierwszych piastowskich władców. Książka porusza tematy, które nie są powszechnie znane odbiorcy – laikowi, takie o których nie uczono w szkole. Mimo wielu nowych treści czytelnik…
-
Zabiegi ochronne w archeologii i kulturze ludowej
Część 1 – ofiary zakładzinowe, megality i pisanki Człowiek nie jest istotą do końca racjonalną. Nawet współcześnie, umyślnie lub nie, kultywujemy wiele zwyczajów, które mają nas chronić. W przeszłości było to jeszcze bardziej wyraziste. Kultura ludowa daje nam wiele przykładów zachowań apotropaicznych. W archeologii jest nieco trudniej – dla pradziejów i wczesnego średniowiecza niewiele jest…
-
O podróżach w przeszłości – część 1
Zazwyczaj w pisanych tu tekstach przenosiliśmy się głównie w czasie, choć tak naprawdę i przenoszenie się w przestrzeni było, siłą rzeczy, nieuniknione. Choć najbardziej fascynują mnie pradzieje i początek średniowiecza na terenie współczesnej Polski, nie brakuje analogii z innych terenów. A i nie dla każdego z obecnych tu czytelników Polska jest miejscem zamieszkania. Dziś będzie…
-
Strefa akwatyczna w mitologii Słowian
Mitologia i, szerzej, wierzenia wczesnośredniowiecznych Słowian to temat tyle trudny co fascynujący. Ogromne zróżnicowanie regionalne, różnorodne wpływy kulturowe, brak pewnych, rodzimych źródeł pisanych, bardzo niewiele przedstawień figuralnych z czego większość o niepewnym pochodzeniu i nie wiadomo, co przedstawiających. Sprzeczne zdania naukowców na temat domeny i imion konkretnych bóstw a nawet ich istnienia w wyobrażeniach dawnych…
-
Zamkowe Góry i Uroczyska – nazwy, legendy i archeologia, część 2 – Grodziska
Widoczne w terenie relikty przeszłości fascynowały ludzi od wielu lat. Kurhany, cmentarzyska z kręgami kamiennymi i pozostałości po średniowiecznych grodach działały na wyobraźnię mieszkających w pobliżu ludzi. Tworzono legendy i opowieści – o zaginionych skarbach, galopujących duchach rycerzy i ingerencji przybyszów z kosmosu. W poprzedniej części tekstu pisałam o cmentarzyskach z kamiennymi kręgami i grobowcach…
-
Zamkowe Góry i Uroczyska – nazwy, legendy i archeologia cz.1
6 lutego 2025 roku miałam przyjemność wygłosić wykład o powyższym tytule w Powiatowej Bibliotece Publicznej w Wejherowie. Kilka osób nie mogło być na prelekcji i prosiło mnie o pisaną wersję – oto ona. Jest też na pewno pełniejsza niż wykład o kwestie, o których zapomniałam i o to, co podpowiedzieli mi rozmówcy po prezentacji. Wśród…