27.10.2022 roku miałam przyjemność wygłosić drugi z cyklu wykładów, który odbywa się w Powiatowej Bibliotece Publicznej w Wejherowie. Cykl składa się z trzech prelekcji i nosi nazwę „Słowianie, ich wierzenia i demonologia”. Być może zastanawiacie się, co wspólnego mają wierzenia i obrządek pogrzebowy. Cóż, gdyby nie było wiary w życie po życiu, nie byłoby pochówków i związanych z nimi rytuałów.

Pod hasłem „obrządek pogrzebowy” kryje się ogół działań, wszystko, co jest związane ze śmiercią, pogrzebem, stypą i wierzeniami w życie pozagrobowe. Obrządek pogrzebowy to jedna z podstawowych wytycznych myślenia abstrakcyjnego. Pierwsze znane pochówki ludzkie datowane są na ponad 70 tysięcy lat. Również człowiek neandertalski chował swoich zmarłych. Znany jest zwłaszcza grób z Jaskini Szandar w Iraku – odkryto tam szczątki neandertalczyków umieszczone w specjalnej jamie, obsypane ochrą i pyłkami kwiatów. Poczynając od neolitu obrządek pogrzebowy staje się powszechny – chowani są prawdopodobnie wszyscy zmarli i zwyczaj ten trwa do czasów współczesnych. Jest to jedno z najciekawszych i najbardziej charakterystycznych zjawisk. Opowieść zaczęłam więc od najdawniejszych pochówków – paleolitycznych a skończyłam na wczesnym średniowieczu. Potem zaczyna dominować chrześcijaństwo, obrządek pogrzebowy staje się dość jednolity a źródeł pisanych jest bardzo dużo. Zwyczajnie robi się więc dla mnie zbyt mało tajemniczy i zagadnienia grobów rozwiniętego średniowiecza i nowożytności pozostawiam innym naukowcom.

W ciągu półtorej godziny niemożliwe jest opowiedzenie o zwyczaju grzebania zmarłych u wszystkich, czy nawet części społeczności. Dlatego skupiłam się na wybranych zagadnieniach – moim zdaniem najciekawszych. Zawsze staram się też przywoływać przykłady z terenów, na których mam wykład. Tym razem miałam ułatwione zadanie, ponieważ mówiłam we własnym mieście a w okolicy śladów dawnych zwyczajów pogrzebowych jest bardzo wiele. Zagadnienia poruszałam w porządku chronologicznym, ale nie znaczy to, że pomiędzy przytaczanymi przykładami nic się nie działo. Jak wspomniałam, jest to mój subiektywny wybór:

– co to jest obrządek pogrzebowy, dlaczego jest ważny i co sprawia, że archeolodzy lubią się nim zajmować

– pierwsze pochówki na przykładzie jaskini Szanidar

– groby w neolicie – kultura pucharów lejkowatych, kultura amfor kulistych

– pola popielnicowe i kultura łużycka

– kultura pomorska i fenomen popielnic twarzowych

– Goci i Gepidzi czyli kultury wielbarska i oksywska

– groby Bałtów i pochówki końskie

– pochówki słowiańskie i etap przejściowy między obrządkiem pogańskim i chrześcijańskim

– pochówki antywampiryczne

– obrzęd Dziadów

Kwestia obrządku pogrzebowego jest mi szczególnie bliska, ponieważ napisałam doktorat na ten temat – analizowałam w nim pochówki końskie zachodnich Bałtów. Zainteresowanych tematem zapraszam na moją akademię edu: https://independent.academia.edu/AleksandraZuzanna. Znajdziecie tam artykuły naukowe na ten temat oraz moją pracę magisterską.

Wejherowska publiczność jak zawsze dopisała, więc wykład był czystą przyjemnością  Jeżeli macie ochotę posłuchać moich prelekcji na żywo, zapraszam do zajrzenia w zakładkę „oferta”.

Powiązane artykuły:

• Jak dawniej traktowano zmarłych?
• Krótko o zmianach w obrządku pogrzebowym część 2 – okres wpływów rzymskich, okres wędrówek ludów i wczesne średniowiecze
• Recenzja projektu artystycznego „Wśród zapomnianych bogów” Emilii Krajewskiej
• Krótko o tym, jak obrządek pogrzebowy zmieniał się przez wieki – część 1: od paleolitu po epokę żelaza