-
Przełomowe odkrycia ludzkości – część 1
Tytuł tekstu jest pompatyczny ale i temat podniosły. Długo zastanawiałam się, jak nazwać niniejszy tekst i do końca dobrego tytułu nie znalazłam. „Najważniejsze odkrycia ludzkości”? „Przełomowe wynalazki ludzkości”? Żaden do końca nie pasuje. Dziś napiszę o procesach, o zmianach, zazwyczaj długotrwałych, które zachodziły od czasu pojawienia się istoty zwanej homo do czasów powszechnego pojawienia się…
-
O podróżach w przeszłości – część 3
W poprzednich częściach pisałam o podróżach krzemieni, o szlaku bursztynowym, scytyjskich i huńskich wizytach na terenie dzisiejszej Polski. Dziś wezmę na warsztat moją ulubioną epokę – średniowiecze. Będzie o grodziskach, skarbach, Truso i chrystianizacji Bałtów. W pewnym momencie wczesnego średniowiecza zaczęto budować warowne grody, po których zostały liczne ślady widoczne w terenie. Grody były…
-
O podróżach w przeszłości – część 2
Dzisiaj będziemy podróżować podwójnie – nie tylko w czasie, ale i w przestrzeni. W poprzedniej części pisałam o śladach Scytów i Celtów na terenie dzisiejszej Polski a także o tym, co mówią nam rodzaje krzemienia, które możemy zobaczyć w muzealnych gablotach. W tym tekście przyjrzymy się zagadnieniom, które chyba najbardziej, wśród zagadnień archeologii pradziejowej Polski,…
-
Wzory na popielnicach kultury pomorskiej
Część 2 – sceny figuralne Nie ulega wątpliwości, że ludzie zaliczani przez archeologów do kultury pomorskiej byli prawdziwymi pradziejowym artystami. Tak samo, jak nie ulega wątpliwości, że wzory ryte przez nich na urnach dla zmarłych miały nie tylko artystyczne znaczenie. Archeolodzy uważają, że zawsze rysunki umieszczane w kontekstach grobowych niosą ze sobą znaczenie metaforyczne.…
-
Wzory na popielnicach kultury pomorskiej
Część 1 – wzory roślinne, ozdoby i części stroju, uzbrojenie, przedstawienia ciał niebieskich Archeolodzy dzielą ludzi z odległej przeszłości na kultury, którym nadają nazwy nawiązujące do miejsca pierwszego odkrycia lub charakterystycznych wytworów. Kultura pomorska, nazywana także kulturą wejherowsko-krotoszyńską, i dawniej, kulturą urn twarzowych lub grobów skrzynkowych datowana jest na okres od około VIII do…
-
Zabiegi ochronne w archeologii i kulturze ludowej
Część 2 – rytuały, amulety i butle czarownic Człowiek przez wieki i tysiąclecia wykazał się daleko idącą pomysłowością w kwestii wynajdowania sposobów, by chronić się przed potencjalnym, magicznym zagrożeniem. W poprzedniej części tekstu pisałam o apotropaicznej roli, jaka przypisywano między innymi ofiarom zakładzinowym, grobowcom megalitycznym oraz pisankom. Wspominałam także o zwyczaju „odczarowywania” pogańskich rzeźb…
-
Zabiegi ochronne w archeologii i kulturze ludowej
Część 1 – ofiary zakładzinowe, megality i pisanki Człowiek nie jest istotą do końca racjonalną. Nawet współcześnie, umyślnie lub nie, kultywujemy wiele zwyczajów, które mają nas chronić. W przeszłości było to jeszcze bardziej wyraziste. Kultura ludowa daje nam wiele przykładów zachowań apotropaicznych. W archeologii jest nieco trudniej – dla pradziejów i wczesnego średniowiecza niewiele jest…
-
O podróżach w przeszłości – część 1
Zazwyczaj w pisanych tu tekstach przenosiliśmy się głównie w czasie, choć tak naprawdę i przenoszenie się w przestrzeni było, siłą rzeczy, nieuniknione. Choć najbardziej fascynują mnie pradzieje i początek średniowiecza na terenie współczesnej Polski, nie brakuje analogii z innych terenów. A i nie dla każdego z obecnych tu czytelników Polska jest miejscem zamieszkania. Dziś będzie…
-
Słowiańskie (?) przedstawienia figuralne i ich związek z kultem – jak zawsze mój wybór
Figur, wykonanych z kamienia i drewna i wiązanych z wierzeniami Słowian jest całkiem sporo. Problem w tym, że duża część z nich jest na razie niemożliwa do wydatowania a, co za tym idzie, niepewna jest ich przynależność kulturowa. Wykonane z kamienia i pozbawione kontekstu archeologicznego rzeźby wywołują więcej pytań niż odpowiedzi i szereg dyskusji. Teorie…
-
Archeologiczne skarby Pomorza cz. 3 – średniowiecze i nieco później
W poprzednich częściach artykułu o archeologicznych skarbach Pomorza poruszałam tematy z epok kamienia, brązu, żelaza a także napisałam kilka słów o stanowiskach z kamiennymi kręgami z okresu wpływów rzymskich. Teraz nadeszła pora na wczesne średniowiecze. Wyjątkowo poruszę też, bardzo delikatnie, skarby późnego średniowiecza i nowożytności. Przez jakiś czas pracowałam na wykopaliskach w Gdańsku więc znam…