-
Wierzenia kaszubskie na tle Słowiańszczyzny – część 2
Ścinanie Kani, Sobótki, Święto Plonów, Pusta Noc i obrzędy śmierci, Gòdë W pierwszej części tekstu pisałam o kaszubskim Jastrë doszukując się podobieństw z pogańskimi obchodami Jarych Godów. Była też mowa o święcie Môjik, dla którego słowiańskie analogie są o wiele bardziej mętne. Dzisiejsze rozważania zacznę od kolejnego święta z cyklu rocznego kalendarza obrzędowego. Mowa…
-
Wierzenia kaszubskie na tle Słowiańszczyzny – część 1
Jastrë i Môjik Mieszkam na Kaszubach od szesnastu lat, ale nadal czuję się przyjezdna. Podziwiam jeziora i lasy, pagórki oraz równowagę pomiędzy dziką naturą a cywilizacją. Nie lubię późnej wiosny i uwielbiam piękną, złotą, kaszubską jesień. W tym wszystkim jednak najważniejsza jest kultura. Podziwiam przywiązanie do tradycji i dostrzegam nawiązanie do wierzeń jeszcze starszych. Fascynują…
-
Wzory na popielnicach kultury pomorskiej
Część 1 – wzory roślinne, ozdoby i części stroju, uzbrojenie, przedstawienia ciał niebieskich Archeolodzy dzielą ludzi z odległej przeszłości na kultury, którym nadają nazwy nawiązujące do miejsca pierwszego odkrycia lub charakterystycznych wytworów. Kultura pomorska, nazywana także kulturą wejherowsko-krotoszyńską, i dawniej, kulturą urn twarzowych lub grobów skrzynkowych datowana jest na okres od około VIII do…
-
Zabiegi ochronne w archeologii i kulturze ludowej
Część 2 – rytuały, amulety i butle czarownic Człowiek przez wieki i tysiąclecia wykazał się daleko idącą pomysłowością w kwestii wynajdowania sposobów, by chronić się przed potencjalnym, magicznym zagrożeniem. W poprzedniej części tekstu pisałam o apotropaicznej roli, jaka przypisywano między innymi ofiarom zakładzinowym, grobowcom megalitycznym oraz pisankom. Wspominałam także o zwyczaju „odczarowywania” pogańskich rzeźb…
-
Zabiegi ochronne w archeologii i kulturze ludowej
Część 1 – ofiary zakładzinowe, megality i pisanki Człowiek nie jest istotą do końca racjonalną. Nawet współcześnie, umyślnie lub nie, kultywujemy wiele zwyczajów, które mają nas chronić. W przeszłości było to jeszcze bardziej wyraziste. Kultura ludowa daje nam wiele przykładów zachowań apotropaicznych. W archeologii jest nieco trudniej – dla pradziejów i wczesnego średniowiecza niewiele jest…
-
Jedność wyobraźni? – co łączyło wierzenia Bałtów i Słowian
O dawnych Słowianach coraz głośniej w ostatnim czasie i dobrze, bo charakteryzował ich szereg niesamowicie interesujących wierzeń. Kim natomiast byli Bałtowie, wie niewielu spośród nas, a byli to ludzie bezpośrednio ze Słowianami związani. Kultur z nimi związanych można szukać już w epoce brązu a kresu jako nieprzekształconego ludu w końcu wczesnego średniowiecza. Zamieszkiwali oni tereny…
-
Ślęża i okolice – zbiór postów
Ślęża Ślęża to chyba najbardziej znana, tajemnicza i, prawdopodobnie, święta góra Słowian. Był to jeden z powodów, dla którego spędziłam zeszłoroczny urlop na Dolnym Śląsku. Czas było w końcu zobaczyć sławną górę na własne oczy. Jakie są moje naoczne spostrzeżenia i odczucia? Po pierwsze faktycznie, niezaprzeczalnie jest to góra. Weszłam na nią w upale i…
-
Recenzja książki „Słowiańskie zaświaty. Wierzenia, wizje i mity” Pawła Szczepanika
„Słowiańskie zaświaty…” Pawła Szczepanika to studium na temat wierzeń i wizji związanych ze strefą chtoniczną przeprowadzone na podstawie analiz źródeł pisanych, folklorystycznych, archeologicznych i językoznawczych. Autor zaczyna od kosmologii słowiańskiej przytaczając dwie podstawowe wersje mitu o stworzeniu świata – świat wyłowiony oraz powstały z jaja. Następnie przechodzi do omówienia kwestii dualizmu wierzeń oraz trójdzielnego modelu…
-
Bałtyjskie pochówki końskie i wierzenia związane z końmi
Już w epoce kamienia ludzie zaczęli udomawiać zwierzęta. Pierwsze były psy, kozy i owce. Majestatyczne zwierzę, jakim jest koń, początkowo żyło dziko w sporych stadach i służyło ludziom jako źródło pożywienia. Polowano na dzikie konie nie zdając sobie sprawy z roli, jaką będą one pełnić w późniejszych epokach. Pierwsze konie udomowiono w epoce neolitu gdzieś…
-
Wierzenia i zabobony przez wieki – od wczesnego średniowiecza po współczesny folklor cz. 3
W poprzednich częściach Wierzeń i zabobonów… poruszyłam tematy zachowań i zwyczajów, które zachowały się do naszych czasów przy okazji świąt, było kilka słów o powiedzeniach i demonach. Pisałam też o niezwykłych właściwościach wody, niektórych drzew i ognia. Dzisiaj będzie trochę o granicznej roli progu i rozstajach dróg, jednym, nieco przerażającym zwyczaju, który nadal się zachował…