Wierzenia kaszubskie na tle Słowiańszczyzny – część 2
Ścinanie Kani, Sobótki, Święto Plonów, Pusta Noc i obrzędy śmierci, Gòdë W pierwszej części tekstu pisałam o kaszubskim Jastrë doszukując się podobieństw z pogańskimi obchodami Jarych Godów. Była też mowa o święcie Môjik, dla którego słowiańskie analogie są o wiele bardziej mętne. Dzisiejsze rozważania zacznę od kolejnego święta z cyklu rocznego kalendarza obrzędowego. Mowa […]
Wierzenia kaszubskie na tle Słowiańszczyzny – część 1
Jastrë i Môjik Mieszkam na Kaszubach od szesnastu lat, ale nadal czuję się przyjezdna. Podziwiam jeziora i lasy, pagórki oraz równowagę pomiędzy dziką naturą a cywilizacją. Nie lubię późnej wiosny i uwielbiam piękną, złotą, kaszubską jesień. W tym wszystkim jednak najważniejsza jest kultura. Podziwiam przywiązanie do tradycji i dostrzegam nawiązanie do wierzeń jeszcze starszych. Fascynują […]
Wzory na popielnicach kultury pomorskiej
Część 1 – wzory roślinne, ozdoby i części stroju, uzbrojenie, przedstawienia ciał niebieskich Archeolodzy dzielą ludzi z odległej przeszłości na kultury, którym nadają nazwy nawiązujące do miejsca pierwszego odkrycia lub charakterystycznych wytworów. Kultura pomorska, nazywana także kulturą wejherowsko-krotoszyńską, i dawniej, kulturą urn twarzowych lub grobów skrzynkowych datowana jest na okres od około VIII do […]
Zabiegi ochronne w archeologii i kulturze ludowej
Część 2 – rytuały, amulety i butle czarownic Człowiek przez wieki i tysiąclecia wykazał się daleko idącą pomysłowością w kwestii wynajdowania sposobów, by chronić się przed potencjalnym, magicznym zagrożeniem. W poprzedniej części tekstu pisałam o apotropaicznej roli, jaka przypisywano między innymi ofiarom zakładzinowym, grobowcom megalitycznym oraz pisankom. Wspominałam także o zwyczaju „odczarowywania” pogańskich rzeźb […]
Zabiegi ochronne w archeologii i kulturze ludowej
Część 1 – ofiary zakładzinowe, megality i pisanki Człowiek nie jest istotą do końca racjonalną. Nawet współcześnie, umyślnie lub nie, kultywujemy wiele zwyczajów, które mają nas chronić. W przeszłości było to jeszcze bardziej wyraziste. Kultura ludowa daje nam wiele przykładów zachowań apotropaicznych. W archeologii jest nieco trudniej – dla pradziejów i wczesnego średniowiecza niewiele jest […]
Strefa akwatyczna w mitologii Słowian
Mitologia i, szerzej, wierzenia wczesnośredniowiecznych Słowian to temat tyle trudny co fascynujący. Ogromne zróżnicowanie regionalne, różnorodne wpływy kulturowe, brak pewnych, rodzimych źródeł pisanych, bardzo niewiele przedstawień figuralnych z czego większość o niepewnym pochodzeniu i nie wiadomo, co przedstawiających. Sprzeczne zdania naukowców na temat domeny i imion konkretnych bóstw a nawet ich istnienia w wyobrażeniach dawnych […]
Recenzja książki „Magia, kobiety i śmierć w świecie Wikingów” Leszka Gardeli
Ostatnio wokół nas jest wiele treści o tematyce feministycznej, w polityce, w nauce, także w archeologii. Nie odbieram „Magii…” jako pozycji wpisującej się w tej nurt i dobrze, bo nie tego szukałam. Jeżeli więc obawiacie się zbytniego feminizmu w tej książce, to mogę Was od razu uspokoić, że go tu nie znajdziecie. Autor wziął na […]
Jedność wyobraźni? – co łączyło wierzenia Bałtów i Słowian
O dawnych Słowianach coraz głośniej w ostatnim czasie i dobrze, bo charakteryzował ich szereg niesamowicie interesujących wierzeń. Kim natomiast byli Bałtowie, wie niewielu spośród nas, a byli to ludzie bezpośrednio ze Słowianami związani. Kultur z nimi związanych można szukać już w epoce brązu a kresu jako nieprzekształconego ludu w końcu wczesnego średniowiecza. Zamieszkiwali oni tereny […]
Żeńskie demony w folklorze słowiańskim
W poprzednim artykule opisałam kilka bóstw kobiecych obecnych w wierzeniach Słowian i Bałtów. Dzisiaj zajmę się demonami – oba teksty razem tworzą pisaną wersję prelekcji z mojego stałego repertuaru: „Żywioły, los i czarownice – kobiece bóstwa i demony w wierzeniach Bałtów i Słowian”. Z istotami demonicznymi sprawa jest nieco trudniejsza i bardziej dyskusyjna. Czasem trudno […]